De wekker gaat. Koffie, brood, alles inpakken, hondjes mee en gaan: op weg naar De Meinweg. We zijn daar nog niet met de schaapskudde aan het werk, maar vandaag ga ik er materiaal voor het hoefjesbad ophalen. Na een drukke start van het begrazingsjaar staat de kudde achter het Fletcherhotel op 'het Veen'. Eenmaal aangekomen op De Meinweg is duidelijk dat ik daar zo lang mogelijk moet wegblijven: alles is er dor en droog. Terug op stal drinken we koffie, praten we over de droogte en een alternatieve planning, die direct in het water valt als een collega binnenkomt met schokkend nieuws: er is rook te zien, het komt van De Meinweg.

De echte schade was al aangericht

Die dagen is er veel verloren gegaan, maar wel met een twist. De brand heeft vooral zichtbaar gemaakt wat de laatste jaren verloren is gegaan. Veel heide was al op sterven na dood. De twee droge jaren zullen niemand ontgaan zijn, maar het desastreuse effect van de winter die daaraan voorafging wordt vaak over het hoofd gezien. De westerstorm en de schade aan de bossen van die winter overschaduwen een stille dood van een deel van de heide. Met wind uit een net iets andere hoek en een flinke vorst stierf een deel van de niet vitale heide een stille winterdood. In het veld is het verschil zichtbaar, de grijze heide is veelal stukgevroren en de rode heide verdroogd. Ook zijn sluipmoordenaars als verstikking door het pijpenstrootje en verhouting door veroudering zichtbaar. De brand heeft de al kwakkelende heide een laatste duw gegeven en meteen opgeruimd.

Als je goed kijkt, bruist het van het leven

Door de grote hoeveelheid droge massa heeft de brand op een aantal plaatsen zo’n hoge temperatuur bereikt dat alles tot in het zand is weggebrand. Op andere plaatsen is alleen de kop van de begroeiing afgebrand en is de wortellaag nog intact. Op veel plaatsen zijn mieren druk in de weer en allerlei kleine cicades vliegen als kleine witte pluisjes over het zwart. In een ooghoek schiet een gladde slang in zijn holletje onder de wortels van een afgebrande heidestruik. Als je goed kijkt, bruist het allemaal van het leven. Ik zie al vrij snel heide uitlopen vanuit de oude wortelstructuur, maar het grootste deel van de verbrande heide geeft helaas geen krimp. Zou die al zover op zijn geweest dat de wortels het ook hebben begeven? Op die plaatsen is het herstel afhankelijk van de mogelijkheid om opnieuw te kiemen. Daarnaast is het pijpenstrootje zich in een racetempo aan het herstellen en op de plaatsen waar die niet helemaal is weggebrand, kleurt dit gras De Meinweg inmiddels weelderig groen. Een andere woekeraar is de adelaarsvaren. Onkruid in de natuur bestaat niet, maar het vergaat ook niet, zullen we maar zeggen. De adelaarsvaren profiteert nog meer dan het pijpenstrootje van de regen en groeit als kool met dit de warme weer. En dan zijn er ook nog steeds kale vlaktes, waar op wat kleine kruiden na niets meer lijkt te groeien. Als je goed kijkt gaat het hier vaak om glooiende vlaktes. Oude stuifduinen en stuifzanden die de oude rivierbeddingen verstoppen en zo lek zijn als een zeef nu de begroeiing en strooisellaag weg zijn.

De natuur een handje helpen

Wanneer we de natuur zijn gang laten gaan, zie je mogelijk dat de woekeraars en bomen, zoals dennen en berken, de overhand krijgen. De natuur zijn gang laten gaan is geen optie als we terug willen naar de biodiversiteit waar De Meinweg zijn faam aan heeft te danken. De meest natuurlijke manier om de heide te herstellen is door deze te begrazen. Daarmee voorkom je dat de heide verstikt of zelfs niet kan kiemen door het afgrazen van het pijpenstrootje. Ook de kans op verbossing wordt al aardig kleiner, hoewel het goed mogelijk is dat wanneer dat heel hard gaat er aanvullende maatregelen nodig zijn om tot een nieuw evenwicht te komen. Met een gehoede schaapskudde kun je precies bepalen waar er op dat moment wordt gegraasd. Door met de omvang van de kudde te spelen, kunnen we bovendien de grillen van het weer en de grond opvangen. Kijk maar eens goed, op sommige plaatsen groeit het pijpenstrootje veel harder dan op andere plaatsen of helemaal niet.

Grazen als geneesmiddel

Door nu alles kort te blijven grazen, blijft er licht op de grond vallen. Zo krijgen andere zaden kans om te kiemen. De keutels die her en der verspreid liggen van de schapen zijn wereldjes op zich, deze trekken insecten, die vogels en zwijnen trekken en geven voeding aan plantjes die een net iets rijkere grond nodig hebben. Duimen jullie mee dat het vooral de heidezaden en wie weet die van nog andere bijzondere plantjes zijn die kiemen? In dat geval kleurt de heide – mede dankzij de schaapskudde - met een jaar of vijf weer prachtig roze aan het einde van augustus.
Meer lezen? Volg de schaapskudde op http://www.facebook.com/schaapskuddemeinweg.

Foto: de schaapskudde begraast nu vooral het pijpenstrootje om andere soorten een kans te geven